RIJN  INFO

Zij verbindt de Alpen met de Noordzee. Daar in de Alpen ontstaat ze uit de samenvloeiing van twee bergstromen: de Vorderrhein, die door het gletsjerwater van het St. Gotthardmassief wordt gevoed, en de Hinterrhein die dat van de Rheinwaldhorn ontvangt. Bij Reichenau stromen zij tezamen. Vervolgens mondt de rivier bij Altenrhein in de Bodensee uit, die zij bij Stein weer verlaat.

De kilometertelling die u op grote witte borden langs de rivier vindt aangegeven, is gerekend vanaf Konstanz en bereikt bij de Maasbrug in Rotterdam het ronde getal 1000. De totale lengte van de samenvloeiing bij Reichenau tot de monding van de Nieuwe Waterweg bij Hoek van Holland bedraagt 1324 kilometer. Haar totale stroomgebied omvat maar liefst 224.000 km'. De Rijn is tevens de drukst bevaren rivier van Europa. Op het ogenblik is hij al bevaarbaar vanaf Rheinfelden, 25 kilometer boven Basel. Vooral het beroepsgoederenvervoer is zeer intensief, zowel op de rivier als op de daarlangs lopende wegen en spoorwegen.

Na bij Schaffhausen de beroemde waterval te hebben gevormd, stroomt de rivier als Hochrhein weer verder westwaarts naar Basel, waar ze naar het noorden afbuigt en als Oberrhein de Bovenrijnse Laagvlakte doorstroomt.

Dan volgt her overbekende, romantische deel van het Rijndal tussen Mainz en Keulen, het gedeelte dat in deze gids wordt beschreven: de Mittelrhein. Bij Bingen staat een toren in de Rijn, de Mauseturm, die als signaaltoren voor de scheepvaart dient. Dat heeft enige opheldering nodig en daartoe keren we even terug naar de aardrijkskundelessen op school: 'De Rijn stroomt door de Bovenrijnse Laagvlakte en breekt zich bij Bingen een weg door het leisteenplateau'. Ter plaatse is waar te nemen hoe de rivier, de geschiktste plaats uitzoekend, afbuigt en zich vernauwt. De stroomsnelheid van het water wordt daardoor verhoogd, zodat de schepen er tegenop moeten zwoegen. Soms lijkt het net of ze niet vooruit komen.

Voorbij Bonn vertraagt de Rijn zijn stroom in een steeds wijder wordend landschap en vloeit hij als de Niederrhein door een rokend en roetend industriegebied de Nederlandse grens tegemoet, die hij bij Lobith bereikt.

De reis vanuit Nederland zal in vele gevallen door de Nederrijnse Laagvlakte gaan, waarbij van noord naar zuid het Ruhrgebied wordt doorkruist. Betrekkelijk spoedig ligt dit industriegebied met zijn rook en gassen verspreidende schoorstenen, hoogovens, schachtblokker en storthopen achter u. Maar ook rondom Düsseldorf en Keulen liggen echter nog veel industrieplaatsen waardoor u de Rijn nog nauwelijks te zien krijgt. Dit gebeurt pas voorbij Bonn, waar her Zevengebergte in zicht komt, de eerste bergen langs de Rijn.

Het Zevengebergte is niet hoog, maar wel imposant doordat de bergen vrijwel direct uit de laagvlakte oprijzen. In hun vorm herkent u duidelijk de vulkanische oorsprong. De grillige lijnen van de Drachenfels vinden hun verklaring in een vroegere steengroeve waar eeuwenlang basalt, een vulkanisch product, is weggehaald. Van het Zevengebergte tot Koblenz levert de Rijn nog niet die grandioze landschappen op waaraan de rivier haar faam te danken heeft. Ten zuiden van Koblenz volgt een 60 kilometer lang traject dat een verrukking is voor her oog. Industrie treft men in dit gedeelte slechts sporadisch aan. Bijna alle dorpen en stadjes zijn schilderachtig, veelal omgeven door boomgaarden. Her overgrote deel van de hellingen is bedekt met wijngaarden, het overige met bos. Een enkele rots springt er uit, zoals de Loreley, waaraan de bekende sage is verbonden. Op de rand van her plateau en soms ook op de berghellingen, liggen de middeleeuwse burchten uitgestrooid, dikwijls tot ruïne vervallen. Ze zijn steeds zo gelegen dat de roofridders, die ze hebben laten bouwen, het verkeer op de rivier konden beheersen om daarvan hun tol te eisen. Eén burcht ligt zelfs in de rivier: het Pfalzgrafenstein bij Kaub. (Zie voor burchten en kastelen ook het gelijknamige hoofdstuk voor in de gids.) Aan de oostzijde wordt de Rijn begrensd door het Westerwald en de Taunus, waarvan de zuidelijke uitlopers tussen Rüdesheim en Wiesbaden het Rheingaugebergte heten, de bakermat van befaamde wijnsoorten. Aan de westzijde maken de Eifel en de Hunsrück deel uit van het leisteenplateau. Een reisje op de Rijn met één van de cruiseschepen is nog altijd populair.

U zult tijdens zo'n reis tot de ontdekking komen dat het verkeer van de vrachtscheepvaart bijzonder intensief is. Dag en nacht varen, dikwijls in diverse rijen naast elkaar, de grote vrachtschepen en tankers met hun machtige motoren. Het aantal gesleepte rijnaken neemt geleidelijk af ten gunste van de duwboten. Een duwboot duwt vier of meer vierkante nauw verbonden ijzeren bakken, gegroepeerd in rijen van twee naast elkaar, voor zich uit. Deze samenstelling beslaat een grotere breedte dan de sleep, maar er is toch gemakkelijker mee te manoeuvreren. Tussen dit verkeer bewegen zich de plezierboten, die eveneens een behoorlijke omvang hebben. Daarmee is echter nog lang met alle scheepvaart aan bod geweest. Op regelmatige afstand van elkaar, met name op die gedeelten waar maar enkele bruggen de oevers verbinden, zijn punten waar u per veerboot de rivier met de auto over kunt steken. Dan zijn er nog de voetgangersveerboten, kleine motorboten die de oeverplaatsen verbinden en die kriskras de rivier oversteken. Op beide oevers speelt zich eveneens een druk verkeer af, zowel over de weg als op de rails. Her railvervoer van erts vindt voornamelijk plaats over de rechteroever. U kunt daar regelmatig treinen met tientallen goederenwagons in hoog tempo voorbij zien razen, want zij moeten concurreren met het scheepvaartverkeer.

Van de Romeinse tijd tot heden is het altijd al druk geweest op de rivier en haar oevers. De Romeinse keizers stichtten er al steden, die sindsdien zijn uitgegroeid tot belangrijke centra van handel, politiek en religie waar veel moois werd gebouwd. Tot en met de 19e eeuw bleef het er mooi en romantisch, totdat de industrie er zich vestigde met alle rampzalige gevolgen van dien. Al het water van de rivier wast zij n naam de 'vuilste rivier van de wereld' te zijn niet weg.

Er zijn inderdaad nog mooie plekjes, maar het is veelbetekenend dat het antwoord op de vraag 'Warum ist es am Rhein so schön' nooit gegeven wordt en dat her lied voornamelijk wordt aangeheven in de talrijke Weinstuben. Maar toch, wie zal niet onder de bekoring komen van dit rivierlandschap, als, ver buiten het waanzinnig drukke seizoen en de lawaaierige toeristencentra, bijvoorbeeld in de lente het lichte groen en de tere bloesem de oevers tooien, of de herfst de wijngaarden en loofbossen doet vlammen en de ondergaande zon de grijze leien daken een gouden gloed geeft. Dat is de Rijn zoals de 19e-eeuwse romanticus hem graag zag en zo presenteert de rivier zich nog dikwijls.