Vrijdag 5 augustus, zaterdag 6 augustus, zondag 7 augustus
2005
 DEUTSCHE AUTOBAHNEN
Meer info en geschiedenis van
Duitse Autobahnen (WORD - bestandje)
Bij Frankfurt an der Oder steken we de Pools—Duitse grens over. Er wordt ons
geen strobreed in de weg gelegd, hetgeen ons enigszins bevreemdt gezien de
alarmerende verhalen die over grensoverschrijdende verkeer in de Nederlandse
pers de ronde doen. Eindelijk terug op de onvolprezen autobanen. We kunnen er
niet lang van genieten, want we hebben besloten om tussendoor naar Wittenberg te
rijden. Zo gezegd, zo gedaan. Na enkele kilometers al wordt ons de doorgang op
de secundaire weg versperd: omleiding. Die voert ons echter helemaal terug. We
dwalen een tijdje verdwaasd rond. Hier in het verwaarloosde Oost - Duitsland, de
voormalige DDR, heersen nog Poolse (nou ja, Oost-Europese toestanden): slechte
wegen, geen wegmarkering, ontbrekende of ontoereikende informatie voor de
weggebruiker.
|
HOTEL GRÜNE TANNE We vinden geen goed alternatief en in arren moede zoeken we de nabijgelegen
autobaan op om rechtstreeks door te rijden naar Dessau. We passeren Berlijn aan
de zuidkant; daarvoor moeten we een tijdje de Berliner Ring gebruiken, maar in
de praktijk merk je daar weinig van. Bijna anderhalf uur lang razen we de
autobaan af voordat Dessau in zicht komt. We hebben een hotelletje uitgezocht in
een dorpje vlak voor Wittenberg, maar ook daar speelt de onvoldoende
bewegwijzering ons parten. Jos moet drie keer aan passanten de weg vragen.
Uiteindelijk vinden we ons Hotel Grüne Tanne in een wel heel erg kleine
Ortschaft. Het is een vroegere Gutshof geweest, omringd door een parkje met
vijver en met een toegangspoort. We worden er in een heuse gelagkamer ontvangen
en al gauw zitten we er achter het bier. We reserveren voor half acht een tafel
om te dineren, we geven ook al aan wat we wensen te eten, wel zo gemakkelijk. De
kamer is heel erg clean en lijkt ons weinig gebruikt.
AVONDWANDELING NA DINER
Het avonddiner vindt dus in het restaurant van het hotel plaats en munt uit door
Duitse degelijkheid. We eten er niets speciaals. We maken een avondwandeling
langs de dreven achter het hotel. Daar liggen dure bungalows en herenhuizen.
Sommige lijken op datsja’s ofwel buitenhuizen voor mensen die normaal door de
week in de stad een hoge functie hebben. We lopen een heel stuk om voor we ons
hotel van de andere kant weer bereiken. Op het laatste dreigt het fiks te gaan
regenen, net nu we onze paraplu’s niet bij ons hebben! We houden het gelukkig
droog en zijn nog net voor het duister invalt terug op onze kamer. |
 |
 BAYERN MÜNCHEN CONTRA DIE FOHLEN AUS GLADBACH
Daar bekijken we de openingswedstrijd van de Duitse Bundesliga: Bayern München
tegen Borussia Mönchen Gladbach. De Beieren trekken aan het langste eind. We
merken op dat Horst Köppel trainer van Gladbach is geworden (na Dick Advocaat).
‘Das Phantom’ Roy Makaay steelt de show door in de laatste fase van de strijd
binnen vijf minuten twee beslissende treffers te laten noteren. Dat doet ons wel
een beetje plezier. In het Nederlands elftal wordt hij meestal niet opgesteld en
daar
is hij dan ook lang niet zo doeltreffend. Nogal logisch, want hij krijgt daar
nauwelijks bespeelbare ballen.
LUTHERSTADT WITTENBERG IN DE REGEN
Jos rekent het hotel af met zijn credit card. Om tien uur zijn we op weg. Even
later rijden we Wittenberg binnen. Aan de rand van de Altstadt vinden we een
parkeerplaats, zonder Gebühr, want op zaterdag hoeft niet betaald te worden. We
verkennen de stad te voet. Het blijkt dat we hier zeker niet de enige toeristen
zijn. Allereerst brengen we een bezoek aan de kerk waar kerkhervormer Maarten
Luther zijn 95 stellingen aan de deur nagelde. Die stellingen zijn nu in brons
uitgevoerd en door het Latijn en het gotische schrift eigenlijk helemaal niet
leesbaar. De kerk ziet er van buiten niet uit, de toren lijkt op een watertoren
uit de vorige eeuw. Het interieur is sober, wel met hier en daar een mooi beeld.
Ook de grafmonumenten van Luther en zijn rechterhand vallen nauwelijks op door
hun bescheiden omvang en onaanzienlijkheid. Veel bezoekers lijken ons van
protestantse oorsprong (evangelisch, reformatorisch, hervormd, etc.), eigenlijk
is dit voor hun een soort bedevaartoord. Jos pikt na het kerkbezoek wat info bij
de tourist information mee. We volgen een route op een van de kaarten die hij
daar heeft kunnen bemachtigen. Aan de gevels van veel oudere herenhuizen hangen
plakkaten met daarop de naam van een of andere Duitse beroemdheid gegraveerd, de
meeste namen kunnen we als niet-Duitser niet thuisbrengen. Af en toe moeten we
onze paraplu opsteken, maar gelukkig niet voor lang.
LUCAS CRANACH DE OUDERE EN MEER
Een andere bezienswaardigheid is de parochiekerk waar authentieke meesterwerken
(o.a. een triptiek) van Lucas Cranach de Oudere hangen. Ook een mooi gegoten
doopvont en houten preekstoel horen er tot het interieur dat de moeite waard is.
Vlakbij de kerk (die veel minder druk bezocht wordt dan zijn evenknie, de
burchtkerk) ligt het marktplein. In de regen worden daar de voorbereidingen
getroffen voor een wijnfeest dat er die avond plaats zal vinden. Jammer, want
door al die kraampjes kon Jos geen mooie foto’s van het stadhuis en de vakwerk–
en gildenhuizen maken. We lopen nog een heel eind door, maar daar bevinden zich
weinig indrukwekkende gebouwen uit de negentiende eeuw, onder andere de
universiteit.
|
Een stukje
geschiedenis van Wittenberg
Wittenberg stond tot 1422 onder de heerschappij van de Askanische
vorsten. Daarna regeerden de Wettiner. In 1486 werd Frederik de
Wijze keurvorst in Wittenberg; er woonden toen 3.000 mensen. Deze
keurvorst steunde Maarten Luther krachtig. De tegenwoordige
Lutherhalle was in de tijd van Luther het Augustijner Klooster.
Luther kwam in 1507 als monnik naar Wittenberg. Later in 1536 kreeg
Luther het gebouw van de keurvorst. In de Lutherhalle bevindt zich
de studeerkamer van Luther, de grote gehoorzaal en zijn originele
preekstoel. Op 31 oktober 1517 hangt Maarten Luther zijn 95
stellingen aan de deur van de Slotkerk in Wittenberg. Luther preekt
zijn eerste reformatorische preken in de Stadskerk of St Marienkerk.
Reformatie altaar in deze kerk is een werk van Cranach de oude.
Lucas Cranach (hofschilder van de keurvorst) en Albrecht Dürer zijn
de belangrijkste Duitse renaissance-schilders. In 1525 wordt in Wittenberg de eerste mis in het Duits gehouden. Luther trouwt met
Catharina von Bora. Zij was non in Klooster Nimbschen bij Grimma. In
1534 bekeren de vorsten van Anhalt zich tot het Lutherse geloof.
Luther stierf in 1546 in zijn geboortestad Eisleben. De
humanistische geleerde Philip Melanchton was Luther geestverwant en
vriend hij sterft in 1560 en wordt in de Slotkerk naast Luther
begraven. Tijdgenoot humanist Erasmus uit Rotterdam was nauw met de
Reformatie en Luther betrokken.
Slotkerk "Allerheiligen" en slot is begin 13e eeuw gebouwd. In
Wittenberg regeert Frederik de Wijze Ernestiner keurvorst van Saksen
vanaf het begin van de 16e eeuw en richt in 1502 de universiteit
Leucorea op.
|
MEER INFO WITTENBERG (DUITS)
|
Eisleben
und Wittenberg, Die Gedenkstätten Martin Luthers
Martin Luther erzählt uns, was sich zu seiner Zeit in Eisleben und
Wittenberg abspielte. In Eisleben, wo er geboren wurde und auch
starb, sind die Jahre zwischen 1483 und 1546 im Lutherhaus
dokumentiert.
In Wittenberg, dem Zentrum Luthers reformatorischen Wirkens, steht
die Schlosskirche, an deren Portal er angeblich seine Thesen
genagelt haben soll. Hier fand der Reformator zusammen mit seinem
Freund und engstem Mitstreiter Philipp Melanchton seine letzte
Ruhestätte.
In der Marienkirche, wo Luther zu Beginn seiner Zeit als Prediger
wirkte, befindet sich auch der berühmte Reformationsaltar der
Cranach-Brüder. Er ist, wie Luther im Film sagt, was man heute als
Bildgeschichte bezeichnen würde.
Daten & Fakten
Kulturdenkmal: Geburtshaus und Sterbehaus Martin Luthers in Eisleben,
Lutherhalle, Melanchthonhaus, Stadt- und Schloßkirche in Wittenberg
UNESCO-Ernennung: 1996
1483 Niederlassung der Familie Luther in Eisleben
10.11.1483 Geburt Martin Luthers / 1508 Priesterweihe Martin Luthers
1511 Niederlassung Luthers im Schwarzen Kloster
1512 Luther Subprior des Schwarzen Klosters
31.10.1517 Veröffentlichung der berühmten 95 Thesen
1518 Niederlassung des Gelehrten Philipp Melanchthon in Wittenberg
1521-22 Aufenthalt Luthers auf der Wartburg
März 1522 Invokavitpredigten Luthers in der Stadtkirche Wittenberg
13.6.1525 Heirat Luthers mit Katharina von Bora
1532 Schenkung des Schwarzen Klosters durch Kurfürst Johann
Friedrich I. den Großmütigen an Martin Luther
18.2.1546 Tod Martin Luthers / 13.4.1560 Tod Philipp Melanchthons
1601 Brand in Eisleben, Abriß aller Häuser rund um Luthers
Geburtshaus
1689 Brand des Geburtshauses / 1982 Restaurierung des Schwarzen
Klosters
|
MET HET PONTJE DE ELBE OVER
 We zijn tot de verrassende ontdekking gekomen dat er zich onder de rook van
Wittenberg een Unesco - monument bevindt en wel de Parkanlage van Wörlitz. We
komen niet aan een bezoek daaraan onderuit, dus we kiezen weer de kleine
weggetjes. Dat resulteert erin dat we plotseling niet meer verder kunnen, tenzij
we het veer over de Elbe nemen. De boot is al van wal gestoken als we daar
arriveren, maar keert gewoon weer terug om ons (en nog enkele andere auto’s
achter ons) op te pikken. Op de groene, grasrijke oevers van de hier opvallend
snel stromende rivier is net een soort kindervakantiewerk aan de gang.
Meisjeskoren zingen kinderliedjes op een open bühne in een tent. Ook op de boot
wordt door de jeugdige ‘artiesten’ nog een lied aangeheven, maar Clim vindt dat
de kinderen maar slecht zingen. Het pontje dat ons overzet doet ons denken aan
het veer van Beesel, hoewel het iets kleiner is en wel twee keer zo duur. Aan de
overkant gekomen belanden we op een weg van ruwe, ongelijke klinkers. Het lijkt
de Hel van het Noorden (van Frankrijk) wel. Vier kilometer lang ploeteren we
stapvoets rijdend voort, bang voor de gezondheid van ons Kaatje, tot eindelijk
het park van Wörlitz in zicht komt.
DIE PARKANLAGE VON WÖRLITZ (UNESCO)
 Het begint al goed: de poort waardoor je het stadje bereikt is zwaar
verwaarloosd. We drinken koffie en eten droog gebak in een Biergarten. Allerlei
andere dagjestoeristen lopen hier rond, ook zijn er veel Duitse bezoekers die
met bussen vol worden aangevoerd. Buitenlanders treffen we er niet aan, we
lijken hier de enige. Het lijkt ons nog een attractie uit de DDR-tijd. Het park
zelf is beter onderhouden, maar we gaan niet met kleine, wankele bootjes de
eilanden in de omringende wateren bezoeken, dat kunnen we waterschuwende Clim
niet aan doen (zie daarvoor onze
REISAVONTUREN, het verhaal Kantje Boord in
Zuid-Afrika.). Vooral achter die waterpartijen staan de achttiende-eeuwse
paviljoentjes, paleisjes, belvedères, tuinhuisjes en kiosken, dus daar krijgen we
weinig van mee. Aan de rand ligt nog een synagoge waar net een expositie over
Joden (en hun eeuwige holocaust) gehouden wordt.
Dessau: Wörlitz
Locatie: in het dorp Wörlitz, 10 km ten oosten van Dessau; goed
aangegeven
Wörlitz is het belangrijkste landschapspark van Duitsland — het is
adembenemend mooi en telt een groot aantal interessante elementen.
De tuin werd tussen 1768 en 1800 aangelegd door prins Franz von
Anhalt - Dessau, die de vooruitstrevende Engelse ideeën over
landbouw, industrie en sociale hervormingen overnam. Natuurlijk werd
hij ook beïnvloed door de schrijver en filosoof Rousseau, die de
Verlichting belichaamde, en door de klassiek georiënteerde
Winckelmann. Hij reisde vaak door Engeland en kopieerde tuinen als
Stourhead, Stowe en Claremont. In de Nieuwe Tuinen is ook Italiaanse
invloed merkbaar.
Prins Franz wilde zijn tuinen en de gebouwen verfraaien. Wörlitz is
ongeveer 120 ha groot, waarvan 80 ha wordt ingenomen door meren en
akkers die in het park zijn geïntegreerd. De meren ontstonden toen
de dijken langs de Elbe doorbraken.
Het gehele park werd ontworpen als een complex systeem van
ruimtelijke verhoudingen, met doorkijkjes (lange en korte) en
groepen bomen die in de landschapsstijl werden geplant.
Architectuur, landschapsvormen en zelfs beschildering leverden hun
bijdrage aan het geheel. De bankjes, monumenten en paden zijn
geplaatst met een bepaald idee, waardoor men tijdens de
rondwandeling een groot aantal indrukken krijgt. Er staan fraaie
bomen, er zijn bollenperken, schitterende rododendrons en andere
elementen van tuinbouwkundig belang, maar het park zelf is het
belangrijkst.
Prins Franz herbouwde het Schloss of Landhaus tussen 1769 en 1771
volgens een Palladiaans ontwerp van James Gibbs uit A book of
architecture (1728). Aan de ene kant van het Schloss staat de
Englischergartensitz, een aardig zomerhuis dat is gebaseerd op een
gebouw in Stourhead, Wiltshire (Engeland). Het is een van de eerste
Palladiaanse gebouwen in Duitsland. Andere interessante elementen
hier zijn de Marstall, die tussen 1775 en 1776 een neogotische
façade kreeg, en de grote synagoge die tussen 1787 en 1790 werd
gebouwd en lijkt op de Tempel van de Vestaalse Maagden in Rome.
Neumarks Tuin, die is genoemd naar een van de hoveniers van de
prins, Johann Christian Neumark, is bereikbaar met een gondel over
een van de zijtakken van het Wörlitzer meer. Tot de fraaiste
elementen hier behoren het Labyrinth en het zogenoemde Elysium,
beide gebouwd tussen 1783 en 1784 als allegorieën van het menselijk
leven. Het vlakbij gelegen Rousseau-eiland is identiek aan het
eiland in
Ermenonville, ten noorden van Parijs. Op een voetstuk staat een urn
en het geheel is omgeven door waardige Italiaanse populieren. Van
dit deel van de tuin is het met de gondel niet ver naar het
Rozeneiland en Schochs Tuin, ook al genoemd naar een van de
hoveniers van Franz, Schoch de Oudere. Van de Wolfsbrug heeft men
uitzicht op de Venustempel (1794), een kopie van de Venustempel van
Colin Campbell in Hall Barn, Buckinghamshire (Engeland). In de
vroege zomer bloeien hier exemplaren van Rhododendron ponticum. Het
Gotische Huis, waarvan de zuidfaçade is gebaseerd op Shotover Park,
Oxfordshire (Engeland), was het eerste neogotische gebouw buiten
Engeland. Nog mooier is de Noordfaçade in de gotische
gotico-fioritostijl van de Madonna dell' Orto in Venetië. Achter het
Gotische Huis loopt een korte laan naar de Floratempel (1797-1798),
een kopie van de tempel in Stourhead. Vlakbij loopt de fraaie Witte
Brug over het Wolfskanaal, die lijkt op de Chinese brug van sir
William Chambers in de Kew Gardens, bij Londen. Verder staan hier de
Gouden Urn en een ruïne die hoort bij de Kettenbrücke, een houten
brug aan een ketting. Van de Hoge Brug, die 100 m verderop ligt,
lijkt hij op een touwbrug.
De Weidenheger is een relatief onderontwikkeld deel van het park,
dat is verfraaid met beelden als 'De jongen met de doornenstruik' en
“Venus neemt een bad'. Aan de zijkant van de Nieuwe Tuinen, het
meest Italiaanse gedeelte van Wörlitz, vindt men onder meer de
IJzeren Brug (1791), een kopie van de revolutionaire ijzeren brug in
Shropshire, bij de grens tussen Engeland en Wales. De interessantste
monumenten hier zijn een kopie op schaal van het Pantheon
(1795-1797) en de Stein, een imitatie van de Vesuvius, waarin men
een vuur ontbrandde waar as en rook uit kwamen. Roodgeverfde glazen
raampjes die nog steeds te vinden zijn in de 25 m hoge berg werden
van binnenuit verlicht. Vervolgens pompte men water over de
bovenrand van de berg dat naar beneden stroomde en lava voorstelde.
De tuinen in Wörlitz zijn grenzeloos mooi en voor iedereen
toegankelijk. In de communistische tijd werden ze verwaarloosd, maar
ze zijn nu gerestaureerd. Alle bezoekers zouden de spreuk op het
Warnungsaltar moeten lezen en opvolgen: `Wanderer, achte Natur und
Kunst und schone ihrer Werke' (Wandelaar, respecteer Natuur en Kunst
en waardeer hun werken').
|
|
Wörlitz:
Slotmuseum en gondelvaarten
In Wörlitz kan men het prachtig bewaard gebleven classicistische
paleis bezichtigen . Het Keukengebouw vlak naast het slot is
schitterend gerestaureerd en hierin bevindt zich een tentoonstelling
over het gebouw, winkeltjes en een restaurant met een heerlijk
terras en 's winters een gezellige open haard.
Ook een gondelvaart door de prachtige Engelse landschapstuin is een
fantastische belevenis. De gondelier roeit de boot door de
Venetiaanse grachten en het meer. Ondertussen vertelt hij/zij de
geschiedenis van Wörlitz en zijn verlichte vorst Franz, de achter
kleinzoon van Henriëtte Catharina van Oranje Nassau. Er zijn
voldoende cafés, restaurants met terrasjes in Wörlitz.
Een stukje geschiedenis
Prins Franz von Anhalt-Dessau 1740-1817, de achter kleinzoon van
Henriëtte Catharina van Oranje Nassau, heeft geheel naar zijn
verlichte ideeën in Wörlitz een Engels landschapspark aangelegd met
Venetiaanse kanalen. Op zijn reizen in Italië, Frankrijk en vooral
Engeland met zijn vriend Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff, kwam
hij dingen tegen die hij meenam of na liet bouwen in zijn slot en
park. Volgens tekeningen van Von Erdmannsdorff ontstonden hier het
fundament van het Duitse Classicisme. Het slot is van binnen in
originele staat en hier vindt u kostbare schilderijen collectie,
beeldhouwwerk (Antieken) meubels uit die tijd. De Venustempel,
synagoge, het theater eiland het Steen, de Floratempel en het
Gotische Huis met de kostbare verzameling Zwitserse gebrandschilderd
glaswerk komt u allemaal op u tocht in het park tegen. In mei
toveren de bloeiende azalea's en rododendrons het park om tot een
waar paradijs.
Openingstijden slot
Het Wörlitzer Slot is geopend van 10.00 tot 16.30 uur.
Museum Gotische Huis in de tuin van Wörlitz, is geopend van 11.00 -
18.00 uur.
|
DE AUTOBAAN BIJ VML "ZONEGRENZE" HELMSTEDT
Om twee uur zitten we weer in de Ka om enkele honderden kilometers verder
westwaarts te geraken. We rijden via Dessau, waar we de provinciale weg naar
Maagdenburg willen nemen. Dat lukt, maar die weg is slecht en voert ons
voortdurend door dorpen en stadjes waar je niet harder dan 50 km mag rijden. Dat
schiet dus niet erg op. Pas tegen half vier bereiken we eindelijk de lang
verbeide autobaan. Dan gaat het uiteraard een stuk sneller. Ondanks hevige
regenbuien drukt Clim het gaspedaal van zijn Ford diep in en halen we snelheden
van boven de 160 km/uur. Interessant is de voormalige DDR-grens (die Zone-Grenze)
bij Helmstedt. Daar heeft men nog alles in de oorspronkelijke toestand
gehandhaafd ter herinnering aan een afgesloten tijdperk: hekken, wachttorens,
schijnwerpers en waarschijnlijk ook nog (ontmantelde) mijnenvelden. Ondanks het
noodweer scheuren we door om via Braunschweig en Hannover vlak voor Bielefeld
(alweer zo’n 180 km verder) een afslag te nemen en een hotel te zoeken.
  |
