OSNABRÜCK

BRAMSCHE / OSNABRÜCK  /  KALKRIESE / TECKLENBURG / BAD IBURG / BAD ROTHENFELDE

BRAMSCHE

Tegen vier uur komen we aan in Bramsche, een provinciestadje 15 km ten noorden van de grotere stad Osnabrück, nog net gelegen in de deelstaat Nedersaksen. We nemen onze intrek in de ruime kamer van het viersterrenhotel Isinghof, een verbouwde historische herenboerderij. De gescheiden bedden staan aangenaam ver van elkaar, alleen is er geen minibar. Clim geeft daarom zijn Humira-medicijn af aan de receptie, die plaatst het in de koeling. Jos heeft de schoollaptop meegenomen, maar tot zijn woede werkt het geval niet; het toetsenbord blijkt verkeerd ingesteld te zijn. Bovendien krijgt hij ook geen verbinding met internet. We drinken nog wat in de zowel door klanten als personeel verlaten bar.
’s Avonds schuiven we in het chique hotelrestaurant voor 18 euro per persoon aan voor een dinerbuffet. Het bestaat vooral uit liflafjes, maar Jos deert dit niet, want er is genoeg zalm en andere vissoorten om van te genieten. De rest van de avond brengen we al tv kijkend en lezend door op onze kamer.

Dag 2 Maandag 18 oktober

Het ontbijt is zoals het hoort in Duitse hotels: zeer uitgebreid en uiterst verzorgd. Het personeel is professioneel en dienstbaar. We gaan te voet langs weilanden met grazende paarden en laantjes met knotwilgen naar het centrum van het stadje Bramsche. Daar is eigenlijk niet veel te zien, op enkele oude “Giebel”na dan. Gelukkig laat een organist ons binnen in de protestantse kerk die we uitgebreid bezichtigen. Mooie kansel en doopvont. Opmerkelijk is de kinderhoek, zoiets treft men in katholieke kerken naar ons weten nooit aan. We lopen verder de hoofdstraat en tevens winkelstraat af, begeven ons naar het verwaarloosde en nauwelijks nog in gebruik zijnde station en keren terug. Aan het marktplein liggen verscheidene bakkerijen, in een ervan drinken we koffie en kan Clim de Torte niet weerstaan. Op de terugweg naar het hotel vallen ons de vele verschillende totempalen op. Ze zijn gesierd met het krijgsmasker van een Romeinse soldaat dat ze in het naburige Kalkriese gevonden hebben, verder staan er op schildjes allerlei citaten en spreuken die betrekking hebben op vrede.

OSNABRÜCK

We bezoeken de grotere stad Osnabrück waar we de Volvo kwijt kunnen in een parkeergarage aan de rand van de binnenstad. Allereerst komen we uit op de Domplatz met een opvallend standbeeld van de lokale literator Möser, het Carolineum en het klassieke Gymnasium. Daarnaast ligt de Domkerk, die in onze ogen naast de mooie doopvont en de kansel niet echt bijzonder is. Tegen elke zuil in het middenschip hangt een beeld van een van de twaalf apostelen. We neuzen wat rond in het kloosterdomein met een goed verzorgde omgang met tuin. De Domschatz biedt de gouden en zilveren voorwerpen die getuigen van de rijkdom van de katholieke tijd in lang vervlogen tijden; ze worden tentoongesteld in een heus museum, het Forum geheten, waarin ook de voetbalsupporters van VFB Osnabrück een zaaltje hebben mogen inrichten.

Even verderop ligt de Marienkirche, weer een evangelisch bedehuis met modernistische elementen. Maar het is eerst tijd voor Kaffee mit Kuchen, die we verorberen in een lunchroom die louter bevolkt wordt door van werk vrijgestelde vrouwen uit de hogere klassen. De kerk ligt aan het zelfde plein als het Rathaus, dat bekendheid verwierf doordat hier in 1648 de Westfälische Friede gesloten werd, die maakte een einde aan de bloedige godsdienstoorlog die als Dreissigjährige Krieg in de geschiedenisboeken vermeld staat en die de Duitstalige landen langdurig ontwrichtte en ontvolkte. In de zusterstad Münster werd in hetzelfde jaar de Vrede van Münster tussen het Spaanse Rijk (waar de zon nooit onderging…) en de Verenigde Nederlanden gesloten. We glippen met een groep toeristen mee naar binnen en luisteren naar de gids in de raadszaal met een portrettengalerij van lelijke mannen in zeventiende-eeuwse kledij. We bekijken nog enkele kamers met foto’s en dergelijke. Even terzijde van het plein ligt een monumentaal fontein dat betrekking heeft op die Dertigjarige Oorlog en de Vrede van 1648. Aan het plein liggen verder nog de Stadtwaage en de Bibliotheek - Museum van Erich Maria Remarque, de beroemde schrijver van “Im Westen Nichts Neues” die in de stad geboren is. Tegenwoordig is het een Friedeszentrum.

We slenteren door de Altstadt met historische panden richting Ring, bereiken vervolgens de Heger Tor. Tegenover die poort ligt het modernistische Nussbaum - museum van de hand van architect Liebeskind. Dat wordt net gerestaureerd, maar in de naastgelegen villa kunnen we nog zaken bekijken van de Joodse schilder Felix Nussbaum, die in 1944 omgekomen is; je mag één keer raden waar… . We verbazen ons over de vele ruime kamers met het originele meubilair en de uitgebreide kelder, waar nog restanten van geïmproviseerde schuilkelders te zien zijn.

Terug de Altstadt in, waar de Sankt Katharinen - Kirche (of is het de Dominicanerkirche?) bezichtigen. Weer aangekomen aan de nu zuidelijke Ring, nemen we plaats op een bankje recht tegenover het grote gele renaissanceslot, dat we gezien onze fysieke toestand niet meer bezoeken. Het Schloss herbergt nu de nog jonge universiteit, er tegenover ligt het karakteristieke pand de Ledenhof. We vleien onze vermoeide ledematen neer op een terras en bekijken er de gedisciplineerde fietsers met hun rijwiel aan de hand: we zitten in een voetgangersgebied. Ook hier beheersen niet-westerse allochtonen (Turken dus) niet het straatbeeld zoals in vele andere grote Duitse steden. Een groep Schlachtenbummler trekt luidruchtig voorbij.

In de regen keren we terug naar het hotel. In de stad missen we een afslag, waardoor we een alternatieve route moeten zoeken. Dat gaat mis, we komen terecht op de uitvalsweg naar Bremen. Na een omweg van misschien wel 25 km kunnen we de stad opnieuw binnenrijden, nu vanuit het zuiden. Extra lastig wordt het omdat het ook nog eens spitsuur is. Enfin, we komen er uit en al zoevend over de Autobahn bereiken we tegen half zes Bramsche.
Die avond is er geen buffet. We beperken ons tot een Grillpfanne die we bijna niet opkrijgen. Clim ontmaskert ons aardige dienstertje als een Azubi (stagiaire). Jos schrijft een lovende kritiek over deze Ann Kathrin op de rekening.

MEER INFO OSNABRÜCK

KALKRIESE

Een regenachtige dag met slechts heel beperkt een zonnetje. Clim zet zijn Humira-spuit. Al vóór elf uur bereiken we via binnendoorweggetjes en parallel aan het Mittelland Kanal het museum van de Varus-Schlacht (9 na Christus) dat 15 kilometer oostelijk van Bramsche ligt. Vroeger lag hier een uitgestrekt moeras, maar tegenwoordig is het vooral weidegebied met verspreide boerderijen en kleine agrarische woonkernen. Het museum is betrekkelijk nieuw, want men weet nog niet zo lang dat die beroemde veldslag / hinderlaag hier heeft plaats-gevonden. Eeuwenlang heeft men die in de buurt van Detmold in het zuiden van het Teutoburgerwald gesitueerd, vandaar dat daar dan ook het reusachtig Hermanns-monument is neergepoot.

MUSEUM KALKRIESE

De entree bedraagt 7 euro. We bekijken eerst de archeologische site, waar echter niet zo veel te zien is. We dienen er een pad bedekt met staalplaten te volgen, de grond is hier nog steeds zompig. Een aarden wal heeft men nagebouwd van waarachter de Germanen de Romeinse legioenen aanvielen. Binnen een omheining is de oorspronkelijke begroeiing bewaard gebleven. In tweeduizend jaar tijd is het landschap hier natuurlijk behoorlijk veranderd, met name door de activiteiten van de boeren met hun es-dorpen. De route wordt aangegeven met platen op de grond waarop teksten van historici zoals Tacitus gegraveerd zijn.

In een torenachtig gebouw met uitzicht op de Kalkrieser Berg (±150 meter, wow!) is het eigenlijke museum gevestigd. Op diverse etages is een aardige expositie met voornamelijk foto’s over nationalisme te zien. En binnen uiteraard veel informatie en voorwerpen van Romeinen en Germanen. Van de laatste weet men echter veel minder. Allerlei achtergrond wordt uit de doeken gedaan en archeologische vondsten geëxposeerd. Een topstuk vormt het Romeinse masker dat we al heel vaak langs de wegen op de totempalen hebben aangetroffen.

KALKRIESE INFO Kalkriese is een gehucht bij Bramsche (tevens gelegen in die gemeente) in Duitsland, waar naar grote waarschijnlijkheid de Varus-slag heeft plaatsgevonden. Nadat hier in 1987 Romeinse munten waren gevonden, besloot een Engelse amateurarcheoloog in 1989 de plek verder te onderzoeken. Al snel bleek uit de vondsten dat het een bijzondere plek moet zijn geweest. Bijzondere aandacht trokken de overblijfselen van een 400 meter lange aarden wal. Uit de vele munten met als overslag de letters VAR (= Varus) leidt men af dat Varus hier met zijn drie legioenen in een hinderlaag is gelokt en verpletterd. Sinds 2000 is op de plek een museum en kan men de opgravingen bekijken. In verslagen uit die tijd – de slag vond plaats in 9 na Chr. – wordt vermeld dat de slag plaatsvond in de buurt van de Teutburg. Als de jongste bevindingen kloppen zou het Wiehengebergte, de bergrug aan de voet waarvan Kalkriese ligt, eigenlijk het Teutoburgerwoud moeten heten. Het huidige Teutoburgerwoud heeft zijn naam te danken aan interpretaties uit de 19e eeuw, toen werd gesteld dat de slag in de buurt van Bielefeld of Detmold zou hebben plaatsgevonden.

We drinken koffie en eten wat in het belendende restaurant: Clim buigt zich er over een Strammer Max, terwijl Jos Erbsensuppe mit Einlage slurpt. Op de terugweg slaan we een zijweg in op zoek naar het kasteel Altbärenaue, maar dat kunnen we gewoon niet vinden. (Later op Google Earth blijkt het daar vlakbij midden in het bos te liggen. Weer een afslag gemist of een richtingbord over het hoofd gezien?) In Malgarten, eigenlijk een stadsdeel van Bramsche vier kilometer noordelijker, willen we het klooster bezoeken, maar op het gehele ommuurde en omgrachte terrein is werkelijk geen kip te bekennen. Klooster dicht, Gaststätte dicht, museum dicht, kerk dicht; alleen het kerkhof is open. We slenteren er wat doelloos rond voor we naar Bramsche terugkeren.

We eten vanavond niet in het hotel. Jos heeft behoefte aan gewone kost. Een restaurant in de buurt heeft echter op woensdag Ruhetag, dus wordt het gewoon een vette hap: friet met kroketten bij Anna’s Grillstube. Die Anna blijkt trouwens een Poolse van origine te zijn. Jos kon het accent op grond van zijn ervaring met Oosteuropese NT 2’ers al snel correct voorspellen. Op tv worden we vergast op enkele voetbalwedstrijden: Schalke ’04 tegen Hapoel Tel Aviv (3-1) en FC Twente tegen Werder Bremen (1-1).

TECKLENBURG
Nog geen dertig kilometer van Bramsche ligt Tecklenburg, een plaatsje dat in vrijwel alle reisgidsen geroemd wordt. Het valt ons echter bitter tegen. Het Schloss waarvan we heel wat verwachten blijkt een ruïne te zijn; weliswaar met een grote en gemoderniseerde Freilichtbühne, maar toch zeker niet datgene wat we verwacht hebben. We dwalen er rond, bekijken nog even de Bismarckturm en rijden verder richting Wiehengebirge. Achteraf blijkt dat we de binnenstad gemist hebben, juist het aantrekkelijke aspect van het stadje.

 

BAD IBURG
Daar stoppen we bij het stadje Bad Iburg aan de rand van het gebergte, dat overigens niet hoger reikt dan zo’n driehonderd meter. We parkeren bij de Teichsee Charlotte, een romantisch, kunstmatig aangelegd meertje met een rood bruggetje en een armee aan eenden. We bezoeken er het hooggelegen Schloss annex klooster met Clemens - Kirche. Er zijn nu overheidsinstellingen en particuliere instituten in gevestigd. Alles is er hermetisch gesloten. Als we op de cour rondlopen worden we door de Hausmeister gemaand te vertrekken, hij wil het hele complex afsluiten. We drinken dure koffie in een typisch vrouwelijke lunchroom. Aan het eind van de hoofdstraat met wat vakwerkhuizen ligt het stadhuis (classicistisch) en het Uhren Museum. Daar lopen we geïnteresseerd rond en maken er een praatje met een mevrouw die Clim een Stocknagel verkoopt. We worden regelmatig opgeschrikt door klokken die de uren slaan.

BAD IBURG INFO Bad Iburg ist eine Stadt und ein staatlich anerkanntes Kneipp-Heilbad. Bedeutendstes Bauwerk ist das über der Stadt thronende Schloss Iburg mit ehemaliger Benediktinerabtei, das über sieben Jahrhunderte die Residenz der Osnabrücker Bischöfe war. Bad Iburg gehörte zur Westfälischen Hanse . Die Iburg entstand 1070 auf einer Anhöhe als Burganlage mit Holzkapelle, das Benediktinerkloster in ihr wurde 1080 gegründet. Vom 11. bis Ende des 17. Jahrhunderts residierten die Bischöfe von Osnabrück in der Doppelanlage aus Schloss und Kloster. Kunstgeschichtlich bemerkenswert ist der Rittersaal aus dem 17. Jahrhundert wegen seiner Deckenmalerei in perspektivischer Scheinarchitektur. Iburg ist die älteste Ritterburg und neben der Holter Burg die einzige Bergburg des Bistums. Das Uhrenmuseum Das Uhrenmuseum ist ein privates Museum mit mehr als 800 funktionstüchtigen Zeitmessern. Das Museum in einem Gebäude aus dem Jahr 1820 gegenüber dem Gografenhof, dem heutigen Rathaus der Stadt, stellt die Geschichte von Uhren aus mehr als drei Jahrhunderten von der Turmuhr des 17. Jahrhunderts bis zur modernen Funkuhr dar. Das Museum wurde 1976 von dem Kaufmann und Uhrensammler Peter Taschenmacher eröffnet. Das älteste Ausstellungsstück ist eine französische Sonnenuhr aus dem Jahr 1470. Zu den Exponaten gehören 17 Turmuhren. Zur Sammlung gehören etwa hundert Schwarzwälder Uhren und kostbare Taschenuhren sowie Skelettuhren. Die funkgesteuerte größte Taschenuhr der Welt mit einem Durchmesser von 1,80 Meter und einem Gewicht von 150 Kilogramm wurde im Guinness-Buch der Rekorde verzeichnet. Sie schmückt die Fassade des Museums.

BAD ROTHENFELDE
Ons volgende doel is Bad Rothenfelde, een soortgelijk stadje 15 kilometer verderop. Alles staat hier in het teken van kuren, een activiteit die in Nederland nauwelijks bekend is, maar hier in Duitsland tot voor kort door de Krankenkasse (ziekenfonds) bekostigd werd. We parkeren bij het Wellenbad en wandelen het Kurpark door. We verbazen ons over het Gradierwerk dat zich hier bevindt; pas in Bad Reichenhall hebben we dat voor het eerst waargenomen. We blijven niet echt lang in het centrum vol fonteinen hangen. Clim rust uit op een bankje, terwijl Jos een serie foto’s in het park maakt. Koffie in een gemoedelijk hotelcafé waar we zonder problemen kunnen roken. Een Afghaanse jongedame staat er achter de balie. Jos haalt er zijn e-mail op, in ons hotel kan hij daar door strenge veiligheidsmaatregelen op de computer m.b.t. internet niet aan.