Om half tien taxi station. Met NS naar Venlo. Daar vertrekt mijn trein met vertraging naar Düsseldorf. Ik maak me zorgen over de aansluiting aldaar. Dat lukt nog net, omdat de ICE naar Mainz (gereserveerde plaats aan het raam) een beetje te laat is. Ook daar op het nippertje overstappen naar Frankfurt. Aankomst om half vier. Ik verken het grote station, ik zal er nog iedere dag komen voor vervoer (met U-Bahn, S-Bahn of trein) of om de inwendige mens te versterken. Eetgelegenheden te kust en te keur hier: alle grote etnische keukens ter wereld zijn er vertegenwoordigd.
Naar mijn hotel in de rosse buurt, dat kost maar 3 minuten lopen. 25 kamers, heel netjes. De receptie wordt bemand door een nette Indiër. Trouwens, dit hele hotel Angel wordt gerund door Zuid-Aziaten: een Indiaas echtpaar uit Delhi is de uitbater, bijgestaan door een Pakistaan uit Islamabad en een intellectuele Iraniër. Kroatische poetsvrouwen (“Ich Zimmer putzen!”) zorgen er voor orde en netheid.

Om vijf uur oriënteer ik me nader op mijn “rotlicht Viertel”. Af en toe word ik aangeklampt door de stoepiers (klantenlokkers), maar als ze in de gaten hebben dat ik een hotelgast ben laten ze met rust. Ze groeten me later zelfs vriendelijk. Ik dwaal er door straten met Live Shows, Table Dance, Strip Tease Heaven, Gogo Bars, Sex Video Kabines, Lap Dance Bars, Peep Shows, Girls en Drinks, Blue Movies, Beate Uhsi, World of Sex en Sexy Teens. Het laat me allemaal koud. In een Thais eettentje geniet ik van hete Tom Yab soep en bij een Indiër laat ik me een Palak Paneer - gerecht (spinazie met witte kaas) en lassi voorschotelen. De prijzen zijn hier alleszins acceptabel, zo rond de vijf euro per gerecht. Vanaf zeven uur zit ik weer op mijn kamer. Daar wissel ik elke avond lezen in de drie dikke thrillers die ik bij me heb af met kijken naar de televisie.

STAD DER CONTRASTEN

Frankfurt am Main, de metropool in het hart van Europa, leeft van boeiende contrasten tussen traditie en moderne tijd, handel en cultuur, bedrijvigheid en contemplatie. Het wereldstadkarakter van Frankfurt wordt mede bepaald door de internationale beurzen, zoals de IAA-Internationale automobieltentoonstelling en de internationale boekenbeurs, door het financiële centrum, het culturele leven en bovendien door de gunstige geografische ligging.

Slide show van Frankfurt

Frankfurt am Main

MEER FOTO'S FRANKFURT

Het ontbijtbuffet is sober, maar er is ruim voldoende keuze. Er zijn ook gekookte eieren en verschillende soorten broodjes, vleessoorten en kaas. Ook koffie en yoghurt is ruim voor handen. Al voor tienen loop ik de straat af richting Main. Ik besluit om weer eens kerstkaarten te sturen i.p.v. te e-mailen. Het is open weer vandaag, het zal de hele dag droog blijven. Ik loop de wandel– en fietsbrug Holbeinsteg over en langs de Museum-Ufer, maar ga geen museum binnen. Mooi uitzicht op de wolkenkrabbers van de city. Via een andere brug bereik ik weer de binnenstad. Goethe - Platz met zijn theater, enkele standbeelden, o.a. van Schiller bij de Taunus Anlage waar vroeger de stadsmuren en de gracht liep. Links en rechts van mij verrijzen de torenhoge kantoorkolossen. Aan de voet ervan liggen dure clubs en restaurants met prijzen die vanaf 30 euro beginnen. Interessant voor mij is uiteraard het centrum van de Europese Bank met het Euro- plastiek ervoor. Bij de Alte Oper hou ik even halt en bekijk ik de uitgelaten schaatsertjes op de kunstijsbaan.

Daarna beginnen de winkelstraten. Het is er druk, zo te zien heeft iedereen al vrij. Om 12 uur beland ik toevallig in een reusachtige boekhandel: vijf etages met een enorm assortiment. Overal zijn leeshoekjes gesitueerd, zij zijn allemaal vol bezet. Ik drink er prima koffie in het smaakvolle koffiehoekje en schrijf mijn kerstkaarten. De klanten bladeren er begerig door hun vers verworven aankopen. Ik breng er dik anderhalf uur door en koop onder meer een Duitstalige reisgids van Oekraïne. Dan bereik ik de moderne winkelstraat Zeil en het plein Hauptwache, het centrum van de stad. Verschillende metro– en S-Bahnlijnen komen daar samen. Er zijn veel eetstalletjes, met name in de uitgestrekte ondergrondse winkelpassage is het aanbod groot; ik eet er Bratwurst mit Brot.

Vervolgens kom ik terecht op de kale en gure Rossmarkt (er staat wel een groot fontein met martiale figuren). De snerpende gil van een meisje dat gemolesteerd wordt doet het winkelende publiek opschrikken. Ik zie nog net twee donkergetinte mannen wegvluchten. Even later sta ik op de Römer, het toeristische centrum van de stad. Van de prachtige middeleeuwse gevels is niet veel te zien, want de kraampjes van de kerstmarkt (vooral eten, drinken en souvenirs) ontnemen me het zicht erop. Opvallend zijn hier de vele Oostaziatische toeristen (China, Korea, Japan) die er rondlopen. Ik bezoek in het stadhuis de Kaisersaal met tientallen portretten van keizers aan de wand. Een Franse groep scholieren krijgt er een rondleiding; de enige jongens die niet luisteren zijn van Noordafrikaanse makelij. Ik drink aan een stalletje met Stehschanke een Weihnachtspunch en rook er een sigaret voor ik weer de oevers van de Main bereik. Ook daar staan kerststallen. Na een kort bezoek aan een middeleeuwse parochiekerk hou ik het voor gezien en wandel ik in een straf tempo (het is koud vandaag) terug naar mijn hotel.

Die avond eet ik bij Metzgerei Zeiss Schweinehaxe in de immense ondergrondse winkelpassage onder de Hauptbahnhof. Ik ontdek bij een Wiener Backstube lekkere koffie voor één euro. Dit zal mijn vaste koffiestek worden. De bediening bij al die winkeltjes en kraampjes bestaat voornamelijk uit jonge allochtonen, onder meer ingeburgerde voormalige asielzoekers, zoals uit Somalië en Afghanistan. Voor 12 euro schaf ik me bij het Fremdenverkehrsamt een Frankfurt Card aan, die geeft me voor twee dagen recht op vrij reizen en biedt kortingen op allerlei bezienswaardigheden en musea.

RÖMERBERG

Rond dit plein hangt nog iets van de sfeer van het oude Frankfurt. Op een klein gebied staat een keur aan middeleeuwse huisjes en geveltjes. De eigenlijk Römerberg ligt 150 m ten westen van de dom, maar de hele domheuvel wordt vaak zo aangeduid. De domheuvel dankt zijn naam niet aan zijn Romeinse geschiedenis, maar aan de Italiaanse handelslieden die hier in de Middeleeuwen hun koopwaar aanboden. De Römer is het oude raadhuis van de stad, aan de noordwestkant van het plein. Het bestaat uit elf huisjes, die onderdak boden aan het bestuur van de stad. De vijf fraaiste hebben hun ingang aan de Römerberg zelf. Omdat het 14e-eeuwse raadhuis te klein was geworden voor het ceremonieel rond de koningskeuze, kocht het gemeentebestuur in 1405 twee koopmanshuizen. Deze achter elkaar gelegen gebouwtjes werden verbouwd tot een hal voor handelsbeurzen, met erboven een zaal voor de enorme kroningsbanketten. Deze zaal kreeg in 1741 voor de kroning van keizer Karel VII een barok trapportaal en heet sindsdien de keizerszaal. In 1889 werd het gesierd met een nieuwe, neogotische voorzijde met trapgeveltjes.

Tussen 1900 en 1908 werd achter de Römer het Altes Rathaus bijgebouwd. De twee delen ervan zijn onderling verbonden door een brug over de Bethmannstrasse. Toen ook dit gebouw te klein werd voor de gemeentelijke diensten, werd in de jaren 1960 tussen Dom en Römerberg het Technische Rathaus gebouwd.

De hele dag motregen (Sprühregen). Ik neem de tram naar het Messe - Gelände en loop daar wat rond. Veel nieuw- en hoogbouw, maar door het bedompte weer ziet het er allemaal treurig uit. Ik keer terug naar het station en spring op de Schnellbahn naar Hoechst, een voorstad 10 km ten westen van Frankfurt. Het plaatsje heeft nog steeds een kleine Altstadt die er wel aardig uitziet rondom een pleintje met een dikke boom. Daarnaast ligt het Schloss waar ik op de terreinen rondzwerf. Van de oude middeleeuwse burcht aan de Nidda (zijriviertje van de Main) resten nog slechts ruïnes. Hier en daar zie ik nog wat vakwerk en een Turkse moskee geeft aan dat hier veel gastarbeiders wonen. Niet verwonderlijk: het gigantische chemieconcern Hoechst ligt om de hoek. In vroeger tijden maakte het samen met BASF en Bayer deel uit van het beruchte IG Farben dat zo gretig gebruik maakte van Hilters (krijg)gevangenen en het gifgas voor de concentratiekampen leverde. Verder ligt er nog een barok herenhuis / paleisje dat ik niet bezoek.

Terug in Frankfurt loop ik enkele van de wolkenkrabbers binnen. Zoals in Amerika en elders in de wereld (bijv. rond de Pacific Rim): hoge patio’s met veel marmer, staal, graniet en glas. Een prominente plaats nemen de modernistische kunstwerken in. Bij de Hauptwache lunch ik op zijn Indiaas, waarna ik eens te meer op de Zeil beland, de koopstraat met de Galeria Kaufhof, Karstadt, Woolworth en andere warenhuizen. In het oude centrum bekijk ik de Dom die ik niet zo bijzonder vind. Ook de Schatzkammer in een herbouwd kloostergedeelte is niet veel zaaks vergeleken met de vele andere die we elders in Duitsland bezocht hebben, vooral die in de doms van Aken en Keulen. Op de Römer is nog steeds kerstmarkt. ‘s Avonds vis eten bij Nordsee en sauerscharf Suppe proeven bij een Asia Food-kraampje. Bij ons in Limburg zijn de laatste tijd (we schrijven 2010) veel friteskramen, patattentjes en cafetaria's door etnische Chinezen overgenomen; die ontwikkeling is ook in de grote steden van Duitsland zo te zien niet meer te stoppen. Niet dat ik dat erg vind, integendeel. Ik zie graag buitenlanders die werken voor de kost en zelf in hun onderhoud willen voorzien.

Deze aan de heilige Bartholomeus gewijde kerk is het optische en historische middelpunt van de Innenstadt. Tussen 1356 en 1792 was het de belangrijke plaats waar de Duitse keurvorsten bijeenkwamen om hun koningen en keizers te kiezen. Het opvallendste deel van de kerk is de 15e eeuwse gotische toren met zijn zeer ranke pinakels. In opdracht van koning Lodewijk de Duitser werd hier in het midden van de 9e eeuw een kerk gebouwd ter ere van St. Salvator. Deze maakte deel uit van het complex op de Römerberg dat de Frankische koningen en keizers kozen als verblijfplaats. Toen relikwieën van Bartholomeus de stad in 1239 verrijkten, werd de kerk opnieuw gewijd en begon een grote uitbreiding. Dertig jaar later was de oorspronkelijke kerk verbouwd tot een forse hallenkerk. Toen dat gebouw in 1356 in de Goldene Bulle werd aangewezen als de officiële kerk voor de keuze van de Duitse koningen, werden een nieuw koor en een enorme dwarsbeuk aangelegd. In de ten zuiden van het koor gebouwde Wahlkapelle kozen de keurvorsten hun nieuwe koning. Vanaf 1562 werden de koningen ook in Frankfurt gekroond.

Dom van Frankfurt (Frankfurt am Main)

Waar de Duitse keizers gekroond werden

Hoewel de Sint-Bartholomeus met zijn kenmerkende rossige uitstraling in wezen een katholieke parochiekerk is, wordt hij vanwege zijn formaat en belang als dom aangeduid. Al minstens vanaf de 9e eeuw heeft op deze plaats een kerk gestaan; deze werd in 1239 opnieuw gewijd, aan Bartholomeus, nadat de paus de schedel van deze heilige aan de kerk had geschonken. De herbouw zou meer dan honderd jaar duren.

In 1415 werd begonnen aan de achthoekige toren, een onderneming waarbij verschillende ervaren archiecten en bouwmeesters betrokken waren. In 1867 woedde een grote brand in de kerk, waarbij de klokken in deze toren smolten en ze het gebouw ernstig beschadigden. Gelukkig kon de kerk worden hersteld aan de hand van de oorspronkelijke middeleeuwse bouwtekeningen.

In de Tweede Wereldoorlog leed de kerk opnieuw grote schade, ditmaal door de bommen die de geallieerden afwierpen. Na de oorlog werd de kerk opnieuw opgebouwd. Bij recent archeologisch onderzoek zijn graven uit de 7e eeuw ontdekt, waaronder het graf van een Merovingisch meisje, met potscherven en gouden sieraden. De schatkamer van de Sint - Bartholomeus omvat naast diverse relikwieën een mooie gouden kelk met graveerwerk in de stijl van Albrecht Dürer en een gouden monstrans. Ook zijn hier De Bewening van Christus door Van Dyck te zien, evenals moderne werken, zoals Emil Schumachers De Profeet Job uit 1973.

"De jonge Goethe vond de ouderwetse ceremonie in de dom dodelijk vervelend"
Sabine Hock, historica

Na 1415 werd de kroon op het werk gezet met de bouw van een grote westelijke toren. Van het interieur ging in de loop der jaren veel verloren. In het kapelletje tegen de noordzijde van het koor staat nog het fraaie Maria-Schlaf-Altar uit 1434. Een groep levensgrote beelden van de apostelen met de stervende Maria onder een baldakijn is verwerkt in een altaartafel. Een groep figuren die de graflegging van Christus voorstelt, vind je in een kapel aan de andere kant van het koor. In de noordelijke dwarsbeuk staan de 14e-eeuwse graven van ridder Rudolf von Sachsenhausen (in het koor) en Johann von Holzhausen en zijn vrouw Gudela. Een fraaie kruisigingsgroep uit 1509, door Hans Backoffen uit Mainz, bevindt zich in het westwerk. Deze beeldengroep werd ontworpen voor het kerkhof, waar nu een kopie staat opgesteld.

De hele dag regen. Ik neem de metro naar de Südbahnhof, maar daar vind ik niets van mijn gading. Terug naar het noorden, met de S-Bahn naar Palmengarten, waar ik als eerste bezoeker de poorten passeer. Een uitgestrekt park met veel paviljoens en Wachshäuser, elk een andere klimaatzone vertegenwoordigend: woestijn, arctisch, subtropisch, bergen etc. Het park zelf kent landschapsarchitectuur met beelden, fonteinen en vijvers. Koffie in het wel erg chique restaurant waar veel oude taarten van taartjes zitten te snoepen. Zullen wel weduwen zijn die goed in de slappe was zitten gezien hun dure kleding en hun verfijnde maniertjes.

Frankfurt: Palmengarten

Locatie: midden in Frankfurt; ingangen in de Siesmayerstrasse en de Palmengartenstrasse

Palmengarten is een van de beste botanische tuinen in Europa: wetenschap en toegankelijkheid, botanie en hovenierskunst bestaan er naast elkaar. De schaal en kwaliteit van de collecties zijn opmerkelijk, evenals de kunde waarmee planten van botanisch belang aantrekkelijk worden getoond. De tuin is goed aangelegd, met restaurants en informatiecentra.

De tuin is in 1868 ontworpen en beslaat nu 20 ha. De oorspronkelijke palmenkas is een van de grootste in Europa en bevat sierplanten en boomvarens, maar ook subtropische palmen, waarvan er een net zo oud is als de tuin zelf. Het Tropicarium is een uitgestrekte reeks kassen, verdeeld en beplant naar habitat, zodat collecties te zien zijn uit halfwoestijnen, savannes, mangrovemoerassen en moessongebieden. Er zijn subalpiene, subantarctische en alpiene kassen en een kas met bromelia's en vleesetende planters. Kwetsbare planten worden in de zomer buitengezet, waaronder ook een indrukwekkende verzameling cactussen, fuchsia's en palmen.

Het terrein is overal dicht beplant. Een formele rozentuin met langs een kant een pergola staat vol moderne rozen. Vlakbij staan verzamelingen van de oude variëteiten, struikrozen en geurende rozen. De steppeweiden zijn beplant met vaste planten uit Europa, Azië en Noord-Amerika, die groeien op waterdoorlatende bodem: het onderhoud bestaat uit tweemaal per jaar maaien. De rotstuin — 100 jaar geleden aangelegd, maar in de jaren tachtig heringericht — bevat bergplanten uit de hele wereld en stukken met grind, morenen, turf, zure grond, sedimentgesteente en rotskeien. De rododendrontuin is pas in 1989 aangelegd en ziet er schitterend uit. Hij bestaat voornamelijk uit Rhododendron yakushimanum-hybriden.

Terug naar het centrum, waar ik lunch met een Leberknödelsuppe en een Fleischfrikandelle. Twee oudere Chinese vrouwen (waarschijnlijk uit Maleisië) zien mij genieten en willen dat ook wel. Ik schuil voor de regen in het Archeologisch Museum. Ook daar ben ik aanvankelijk de enige bezoeker. Het museum beslaat alle tijdperken tot en met de middeleeuwen, maar de nadruk ligt er op de Sonderausstellung Das weisse Gold der Kelten, over de zoutwinning bij Halstatt in Oostenrijk (5e eeuw voor Christus). Bijzonder interessant en leerzaam. Ook veel aandacht voor de Romeinse limes, nabij Frankfurt heeft Nida gelegen, een legerplaats die tegen de oprukkende Germanen gericht was. Alles is ondergebracht in een immense zaal, eens een kloosterkerk.

Die avond eet ik weer vis, nu gefrituurde filets met Nudeln bij Asian Food, nog geen vijf euro dus erg goedkoop. De rest van de avond breng ik door in de bios, waar ik de nieuwste film “Quantum of Solitud” van James Bond bekijk. Teleurstellend, veel te onwaarschijnlijk en geen intrigerende hoofdpersoon. Bond neemt het op tegen een Zuid-Amerikaanse dictator en de Russische maffia en weet zich volstrekt ongeloofwaardig uit elke netelige situatie te bevrijden. Niet aan te bevelen dus. De film is niet ondertiteld, English spoken dus. Waarschijnlijk heb ik daarom een en ander van de clou moeten missen.

Het is koud maar open weer. Ik maak een fikse wandeling, allereerst naar de Messe en Westend, het gebied van de moderne wolkenkrabbers. Daarna verander ik van richting en beland bij het Natuurmuseum met een stel dinosauriërs ervoor en grote blokken steensoorten (graniet, basalt e.d.) met onder andere versteende boomstammen uit lang vervlogen tijden. Het is een neoklassiek gebouw van de universiteit en er is een beroemd Naturforschungsinstitut aan verbonden. Via een eenvoudige Russische kerk begeef ik me weer naar de binnenstad. In het Rothschild Park met een ondefinieerbare groep standbeelden pauzeer ik in de vrieskou met een sigaret.

Rondom de Eschinger Turm (de enig overgebleven stadstoren van de wallen) liggen de grote bioscopen. Ik kies voor de film Brideshead Revisited (naar het boek van Evelyn Waugh), maar ik moet nog even wachten. Om de tijd te overbruggen loop ik Karstadt voor een lunchbuffet binnen, maar die sluiten net de tent. In de winkelpassage van de Hauptwache beperk ik me tot Leberknödelsuppe. De film duurt twee uur en laat een voldane indruk bij me achter. Er wordt uitstekend geacteerd en de victoriaanse sfeer van landadel en hypocrisie wordt goed getroffen. Op weg naar het hotel drink ik een mok pittige koffie bij Fellows, een van de enige zaken die op Heiligabend nog open is. Er hangt wel een stevig prijskaartje aan vast: 2,80 euro. Door iets wat lijkt op een sneeuwstorm bereik ik mijn hotel. Later op de avond eet ik nog een Riesenbratwurst in het station.

Eerste kerstdag. Te voet loop ik een aantal musea langs. Ik begin bij het Städelsches Museum, waar ik me om te beginnen een twee dagen geldige museumpas (€ 12) aanschaf. Tegen de middag loopt dit vol met alleen maar ‘feine Leute’ die op zijn paasbest gekleed zijn, met elkaar fluisteren en hun leesbril opzetten om details op de schilderijen te bekijken. Aparte expositie: Der Meister von Flamelle, over de vijftiende-eeuwse Vlaamse schilders, o.a. met Rogier van der Weijden. Ze maken mooi gebruik van de scherpte - diepte techniek. Meesterlijk als je ze in het echt bekijkt! Ik tref er het bekende schilderij van Goethe in Italië aan, alsmede een onmiskenbare Picasso. Het Städel heeft een omvangrijke collectie meesterwerken van Europese kunst uit de vroege 14e eeuw tot op de dag van vandaag. De grafische collectie met zijn 100.000 handtekeningen en grafieken van de late Middeleeuwen tot vandaag behoort tot de belangrijkste kabinetten van Duitsland.

Vervolgens loop ik de Schaumainkai en de Museumskai in oostelijke richting af tot in Sachsenhausen, een voormalig dorp met nauwe straatjes vol oude vakwerkgebouwen waar men Ebbelwei (appelwijn, dus cider) in de talloze kroegen drinkt. Er is echter niets open op Eerste Kerstdag op een enkele kerk na. De bekende Henninger Turm ligt 500 meter zuidelijker, maar dat vind ik te ver. Ik kan niets anders bedenken dan maar weer het centrum op te zoeken, nu van de andere kant naderend. Daar pauzeer ik met een sigaret op een ijskoude bank in een laaggelegen park met een bevroren vijver. Niemand waagt zich buiten, op enkele hondenbezitters na die hun huisdier uitlaten. Nogmaals bekijk ik de Römer (de kerstmarkt is tot mijn verrassing ontruimd, dus tijd en ruimte voor foto’s) en de Hauptwache. Ik drink koffie met veel en passant van de bar meegepikte koekjes in een overvolle espressobar en wel buiten op het terras. Per slot van rekening ben ik goed ingepakt. De enige personen die zich op straat wagen zijn zo te zien allemaal toeristen, met name de Oost-Aziaten zijn goed vertegenwoordigd. Ik wil de Schirn Galerie bekijken, maar daar is alleen een expositie van een zekere Peter Doig en René Margritte, aan die modernisten heb ik echt geen behoefte. Bovendien is mijn museumpas er niet geldig en moet ik een aanzienlijk bedrag betalen als entree.

Ik besluit maar weer een filmpje te pikken. Het wordt Australia in de Alexander - bioscoop aan de Zeil. Nicole Kidmann speelt er in mee. Het is een epos waarin het landschappelijk schoon van bergen, jungle en outback en de koloniale romantiek een hoofdrol spelen. Boze tongen beweren dat de film medegefinancierd is door de Australian Tourist Board. Darwin wordt gebombardeerd door die perfide Jappen, de Aborigines zijn er edel en trouw. Toch een film die je gezien moet hebben. Drie uur later sta ik weer buiten in het donker.

Vanavond heb ik mijn zinnen gezet op een Schweinehaxe. Naast mij zitten vier jonge Chinese meiden met hetzelfde gerecht voor hun neus. Chinezen zijn dol op varkensvlees, maar hun gerechten zijn altijd fijngehakt of gesneden. Met die compacte brok vlees met botten weten ze zich geen raad, ze hebben ook geen bestek van de bar meegenomen. Ik doe hun voor hoe ze het moeten aanpakken. Ze tonen zich blij met de hulp van mij, de rondogige langneus.

MUSEUMDAG 2

Een echte museumdag, deze Tweede Kerstdag. Niet alleen voor mij, maar voor veel anderen ook, want de cultuurtempels worden druk bezocht. Om te beginnen is het Jüdisches Museum dicht. Het Goethe Museum niet, dat is gevestigd in het voormalige woonhuis van de dichter. Een stel stijlkamers (18de-eeuws) en wat schilderijen en manuscripten: niet echt interessant eigenlijk. Ik ontmoet er de vier Chinese meisjes van gisteravond en raak met hen in gesprek. Ze komen uit Kanton en studeren in Padova in Italië. Ze maken nu een wintertour door Europa, hun volgende doel is Denemarken. Ze spreken Engels en zijn smaakvol gekleed. Twee ervan zijn bijzonder aantrekkelijk, de twee andere juist het tegenovergestelde.
Het Historisch Museum van de stad is een stuk boeiender. Hier staat de stad Frankfurt in het middelpunt. Het Nazitijdperk wordt niet overgeslagen. Bij een maquette van de Trümmer na de Amerikaanse bombardementen staat een ouder echtpaar uit Münster die dergelijke verwoestingen zelf als zestienjarigen meegemaakt hebben.

MEER FOTO'S FRANKFURT

De Paulskirche

De gekoepelde Paul’s Kirche staat bekend als bakermat van de Duitse democratie, daar kwam in 1848 het eerste parlement bijeen. Het is nu een Gedenkstätte met een expressionistische schildering op een rotonde en een hoorzaal. Er is een videopresentatie en er hangen veel foto’s die belangrijke momenten uit de Duitse geschiedenis vastleggen.

De Paulskirche, oorspronkelijk van 1789 tot 1833 in gebruik als galerijkerk, is het nationale symbool voor vrijheid en democratie in Duitsland. In 1848 werd de kerk zetel van de eerste Duitse nationale vergadering. De huidige grondwet van Duitsland stoelt nog op de ontwerpen uit die tijd. Sinds de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog wordt de Paulskirche niet meer gebruikt voor religieuze doeleinden, maar als “wieg van de Duitse democratie”. Hier vinden zowel prijsuitreikingen als politieke en culturele evenementen plaats.

GA NAAR DE MUSEUMFOTO'S

Museum voor Architektur; hier drink ik koffie in de elegante bar vol yuppies. In de zalen staan grote maquettes van moderne hoogbouw die in 2008 is klaar gekomen en die meedingen naar een architectuurprijs. Ook Almere en Amsterdam ontdek ik er als voorbeelden van bepaalde bouwconcepten. Nooit geweten dat met name Almere zo apart was. Leuk vind ik de maquettes van de geschiedenis van menselijke woningbouw.
In het Ethnografisch Museum (ook wel Museum von Weltkulturen genaamd) bekijk ik kort een weinig inspirerende expositie van een team Frankfurtse antropologen in het Sepik-gebied van de rivierstammen in Papua’s Nieuw - Guinea. In de kelder een expositie van een Armeens - Iraanse fotograaf met originele opnamen uit de vroege jaren van de twintigste eeuw: Kurdistan, Iraanse bergstammen zijn voornamelijk de motieven.
Het Museum für Kommunikation heeft me niet veel te bieden. Ik blijf er niet lang hangen. Het zijn hier vooral kinderen die met interactieve spelletjes bediend worden. De ouders zitten te loungen in het restaurant. Het museum is uiterst modern vormgegeven en heeft daarmee een prijs gewonnen. De met een prijs onderscheiden architectuur van het museum geeft een intensief gevoel van transparantie en openheid. Op in totaal vier verdiepingen wordt de geschiedenis van de communicatie gepresenteerd als beleving van verbazen en ontdekken, aanraken en begrijpen, nadenken en herinneren. Het programma wordt afgerond met wisseltentoonstellingen over het onderwerp communicatie

Als laatste bezoek ik het Liebig Haus, waar de tentoonstelling Götter in Farbe veel volk trekt. De Griekse beelden die ons altijd als wit marmer gepresenteerd zijn, blijken na minutieus onderzoek allemaal kleurig beschilderd te zijn geweest. De reconstructie ervan ziet er prachtig uit. Ook de normale beeldhouwwerken (dat is de specialisatie van dit museum) uit alle tijdperken zijn alleszins de moeite waard. Ik blijf er hangen tot het sluitingsuur. Eten doe ik weer eens bij de Oekraïense vrouwen: friet met halve haan. Na het eten kan ik daar rustig een sigaretje opsteken. Het personeel is daar gemakkelijk in; "Sie rauchen, ich nix sehen."

MEER INFO FRANKFURT

De meest Amerikaanse stad van Duitsland is het domein van het geld. In ‘Mainhattan' zijn op een betrekkelijk klein oppervlak de belangrijkste banken van het land te vinden, evenals de grootste aandelenbeurs van Europa. Behalve de Duitse nationale bank (Deutsche Bundesbank) is ook de Europese Bank hier gevestigd. Het zakelijke Frankfurt is niet te verwarren met Frankfurt an der Oder dat oostelijker in Duitsland bij de grens met Polen ligt.

De door wolkenkrabbers beheerste metropool ligt aan beide oevers van de Main, ongeveer 35 km voordat die rivier uitmondt in de Rijn. Rondom ligt de vruchtbare streek tussen de middelgebergtes Taunus en Spessart. Frankfurt vormt de noordrand van een verstedelijkt gebied dat zich uitstrekt tot Wiesbaden, Darmstadt en Hanau. De noordgrens van de stad is het riviertje de Nidda, in het zuiden eindigt de bebouwing bij het grote Stadtwald. De stad Offenbach ligt in het zuidoosten tegen de gemeente aangeplakt.

Frankfurt speelt een belangrijke rol bij de contacten tussen de Bondsrepubliek en het buitenland. Niet alleen ligt even ten zuiden van de stad de grootste Duitse luchthaven, maar de stad vervult ook een groot aantal representatieve functies voor het land. Zeer belangrijk voor de internationale contacten zijn de Frankfurter jaarbeurzen. De Buchmesse, de internationale tentoonstelling van de uitgeverswereld, is waarschijnlijk de bekendste, maar de beurzen voor de automobielindustrie, de bonthandel en de chemische apparatuur genieten een even hoog aanzien. Frankfurt is ook de zetel van veel landelijke organisaties. U vindt hier het hoofdkantoor van de Duitse spoorwegen (Deutsche Bahn), het nationaal bureau voor toerisme en een groot aantal buitenlandse vertegenwoordigingen en consulaten. Daarnaast is Frankfurt Duitslands stad van de media en de uitgeverijen. De programma's van de plaatselijke Hessische Rundfunk zijn regelmatig (tot in Nederland en België) te zien en te horen op het landelijke net van de ARD. De meest gezaghebbende Duitse krant is de Frankfurter Allgemeine Zeitung.
De 645.000 inwoners van Frankfurt zorgen voor een jaaromzet van ongeveer 7% van het hele nationaal product. Ruim de helft van de jaaromzet komt voor rekening van de industrie. De nadruk ligt daarbij niet op de zware industrie, maar op productie van gespecialiseerde artikelen als hoogwaardige chemische stoffen (het bedrijf Hoechst draagt de naam van een wijk van Frankfurt), elektrotechnische apparaten, machines en grafische producten. De handel draagt voor ongeveer een derde bij aan de stedelijke geldstroom. In de 'stad van de Euro’ neemt de markt in geld en andere waardepapieren een belangrijke plaats in.

Zoals veel belangrijke steden loopt Frankfurt voorop in onderwijs en cultuur. Er is een grote, naar de hier in 1749 geboren dichter Goethe vernoemde, universiteit, een muziek- en een kunstacademie, een theologische hogeschool en een flink aantal bibliotheken. De Max-Planckinstituten voor biofysica en de geschiedenis van het Europese recht zijn belangrijke instellingen voor wetenschappelijk onderzoek. Ook qua musea, theaters en concertzalen heeft de stad veel te bieden. De jaarlijkse toekenning van de Goetheprijs van de stad Frankfurt - aan een persoon ‘die zich in de geest van de grote dichter verdienstelijk heeft gemaakt' - draagt bij aan het internationale prestige van de stad. In het verleden ontvingen internationale grootheden als filmregisseur Ingmar Bergman, schrijver Hermann Hesse en theoloog en arts Albert Schweitzer deze prijs.

FRANKFURT

Dom van Frankfurt (Frankfurt am Main)

Frankfurt: Palmengarten

Duitse kerken en kloosters / Duitse kastelen en paleizen / Zanggroep Vocus / Schilder Pantaleon Hajenius / Hanzesteden / Pedac 1971 Reünie / Ramakers Reünie / Kunst van Anna Czerniawska / Wereldfotoserie / Reisfoto's Jos en Clim / KNS Gilde Opleidingen / De stad Roermond