INLEIDING

In 1983 besloten we in de zomervakantie drie weken naar Turkije te gaan. We reisden per trein. Na een paar dagen Istanbul kozen we voor een niet-toeristische plaats aan de noordkust. Clim wilde namelijk wel eens een echte Turkse stad meemaken. Het werd Zonguldak, een mijnstad met veel industrie. De stad ligt op ongeveer 150 kilometer van Istanbul af. We kwamen er met de bus aan en vonden in het centrum een sfeerloos hotel. We werden er op de vierde etage ondergebracht. De stad zag er inderdaad weinig aantrekkelijk uit. Hier zouden we zeker niet lang blijven.

Mustafa Kemal ATATÜRK
Vader des Vaderlands van Turkije.

Zijn portret, beeltenis of standbeeld tref je overal in Turkije aan, zelfs in de kleinste dorpjes.

Bonje bij de bank

‘s Morgens zouden we eerst gaan wandelen, maar voor alle zekerheid (we hadden niet veel geld meer contant) wipten we een bank binnen om traveller's cheques te verzilveren. En toen begon het gedonder. De bankemployés kenden wel zo'n soort cheques, maar niet die van Thomas Cook. Jos had al getekend en eiste dat zij met geld over de brug kwamen, vergeefs. Hij begon steeds luider in zijn toeristen - Turks (natuurlijk sprak er weer niemand een of andere Europese taal) te debatteren en trok zo allerwegen aandacht. In een mum van tijd werd hij omringd door politieagenten en leden van het gewapende bewakingspersoneel. Gelukkig liep het niet zo'n vaart dat hij opgepakt werd. Op ons advies trok een van de bankbedienden de stoute schoenen aan om het hoofdkantoor van de Ak - Bank in Istanbul te bellen. En jawel hoor, daar werd hem te verstaan gegeven zo rap mogelijk uit te betalen. Ondertussen zaten wij in een hoekje te wachten, voorzien van geparfumeerde sigaretten en glaasjes thee.

DM 400 in Turkse valuta rijker ontbeten we op een terras bij de haven. Jos, die de gelegenheid te baat nam om kaarten naar huis te schrijven, werd na het derde glas thee uit de samovar onpasselijk en beende gehaast weg op zoek naar een toilet. Hij kwam niet ver; tien meter verderop gaf hij luidruchtig over in de struiken. De ademnood die hem ‘s nachts in zijn greep had gehouden, brak hem nu op. Van nu af aan moest hij uitkijken dat hij niet aan een bronchitisaanval ten offer viel.

Zwarte Zee: woelige wateren

Vroeg in de middag zwierven we langs de rotskust. Het water van de Zwarte Zee was wild en sloeg zijn golven met oerkracht tegen de steile kust te pletter. Jos kreeg bij het fotograferen van dit natuurgeweld zo'n golf over zich heen en moest met een nat pak verder, een en ander tot groot genoegen van Clim. We beklommen de rotswand, slenterden wat in de "bovenstad" (waar het stadion van "Zonguldak Spor", eredivisievoetbalclub, en een technisch lyceum lag) en gingen tenslotte in de "benedenstad" halve haan eten, een idee van Clim, die houdt wel van een kippetje. Om een uur of drie waren we weer in het hotel voor een middagdutje. Daarna gingen we de andere kant van de stad verkennen. In een van de sloppen dronken we een sinas. Het marktgebeuren (elke dag is er markt) maakten we mee met enige gêne, we hadden weer eens veel bekijks en het gefluisterde "Bak, Alman!" ("Kijk, Duitsers!) was niet van de lucht. Naast de markt lag ook de ingang van een van de grootste steenkoolmijnen in de omtrek. Het afval hiervan werd langs de kust gestort.

Gezellig in de birahane

‘s Avonds aten we in een redelijk restaurant gerechten waarvan we de naam zijn vergeten, maar die wel smaakten. In onze birahane (Turkse versie van een café) was het weer druk. Er liepen nu ook dronken Turken rond. Die gasten waren niet werkeloos, want anders zouden zij geen geld hebben gehad om te kunnen drinken. We kregen nu contact met jongere typen die wat Duits konden lullen. Dat hadden ze opgepikt in een paar maanden als ‘toerist’ in Duitsland. De video speelde steeds dezelfde filmpjes met zoetgevooisde liefdes‑ en levensdrama's. Een van de filmpjes werd illegaal afgedraaid en handelde over een (politieke?) gevangene, die huis en haard had verloren.

Genieten van raki en knoflookworst

We wisselden adressen uit, beloofden de volgende dag ‘s middags al terug te komen (in verband met die videofilm waarin Jos geïnteresseerd was, beroepsmatig gezien. Hij gaf toen les aan een Internationale Schakelklas met veel Turkse jongens erin, vers in Nederland aangekomen.) en zochten weer het hotel op. Clim was in een bijzonder goede bui en had geen zin om te slapen. Het gat was echter uitgestorven en dus moest hij noodgedwongen zelf met raki een feestje op de kamer bouwen. Terwijl hij geheel alleen naar beneden ging om o.m. glazen en mineraalwater te halen (de bestelling in het Turks had hij van buiten geleerd), stalde Jos de ingeslagen etenswaren op het tafeltje uit (exotische kazen, knoflookworsten van koeienvlees en natuurlijk brood). De fles raki ging op, het eten niet. Buiten was inmiddels een noodweer uitgebroken, maar dat deerde ons niet; we zaten letterlijk en figuurlijk hoog en droog. Jos sliep weer slecht. Hij werd een paar keer gewekt door alarmsirenes. maar hij voelde zich te beroerd en te slaperig om uit het raam te kijken wat er aan de hand was.

Binnenstad overstroomd

Vanwege de herrie buiten, waren we al om 08.00 uur op. Wat bleek? ‘s Nachts was de hele benedenstad dankzij het noodweer overstroomd. Bovendien scheen er ergens in de bergen een dammetje te zijn doorgebroken. Het was één grote rotzooi in de straten. De winkeltjes op de benedenverdiepingen waren allemaal vernield. Vooral de laagstgelegen goud- en sieradenwinkeltjes hadden het zwaar te verduren gehad: alle kostbaarheden waren uit de winkel gespoeld en lagen nu ergens in de kniehoge modder voor het grijpen. Om plunderen te voorkomen patrouilleerden honderden tot de tanden bewapende soldaten, marechaussees en politiebeambten door de straten. Deze voorzorgsmaatregelen bleken wel effectief te zijn.

Chaos in de getroffen stad

We maakten een lange wandeling om de schade nader in ogenschouw te nemen. Er schenen doden te betreuren zijn, vrachtauto's waren de zee in gesleurd, de water- en elektriciteitsvoorziening was uitgevallen, een ijzeren spoorbrug was ontzet en eeuwenoude bomen waren ontworteld. Er was voor miljoenen gulden schade aangericht. Vooral de middenstand had van deze ramp te lijden gehad. Alleen in de hoger gelegen delen van de stad ging het leven zijn normale gangetje. Daar aten we dan ook. Door de rotzooi in de straten konden we verder niets ondernemen en gingen we maar slapen. In de namiddag trokken we opnieuw de straat op. De hulpverlening was nu pas echt op gang gekomen: vrachtwagens vol arbeiders, brandweerkorpsen uit de omgeving, nog meer militairen en gendarmes hadden zich gemeld. Bang om in de prut uit te glijden, liepen we op onze tenen naar de markt. Daar was gelukkig nog een restaurantje open, waar we door de patroon in het Frans zeer gastvrij ontvangen werden. We gebruikten er tomatensoep (2x), gehaktballetjes, goulash en gemengde salade (2x) voor het luttele bedrag van fl 6; kom daar maar eens in Nederland om…


Turks platteland	Dorpsscene	Geitenkudde

Medelijden met muezzin op minaret

Op onze terugweg werden via luidsprekers berichten aan de bevolking medegedeeld: waar is gratis brood verkrijgbaar, geen paniek laten uitbreken, waar kun je vers water krijgen, wat wordt er gedaan om de normale gang van zaken te herstellen, etc. De muezzin op de moskee was door het uitvallen van de elektriciteit ernstig gedupeerd, want nu moest zijn oproep tot gebed weer letterlijk van de daken geschreeuwd worden. Clim had meelij met hem. In de avonduren bezochten we een ander café "op het droge", ook met een video. Clim had behoorlijk veel dorst, Jos niet want die voelde zich zo ziek als een hond. In het hotel was geen licht. Kaarsen werden vanwege het brandgevaar niet beschikbaar gesteld. Ook de lift werkte niet. Al vroeg, althans naar onze begrippen, lagen we in bed.

BUSREIS TERUG NAAR ISTANBUL

Hotelprijs afdingen

Om half tien waren we pas uit de veren. Onze bagage stond al ingepakt klaar. Aan de balie protesteerde Jos tegen de rekening. Voor de prijs van TI 6.660 hadden we niet alle afgesproken comfort gekregen: geen water, geen elektriciteit, veel trappenlopen, geen licht, etc. De man achter de balie gaf de gemeente de schuld, maar dat wensten wij niet te accepteren. Na enig onderhandelen kwamen we een prijs van TL 5.000 overeen. Zo gaat dat in Turkije. Je kunt overal om onderhandelen. Buiten was men nog steeds met opruimen bezig. Ook nu werden er via de publieke omroepinstallatie officiële mededelingen gedaan. Met een taxi bereikten we het autobusstation buiten de stad.

KAPALI ÇARSI

De Turkse naam voor de

Overdekte Bazaar

in de oudste wijk van Istanbul. Levendig, druk, uitgestrekt, kleurrijk, maar ook erg toeristisch tegenwoordig.

Een waanzinnige chauffeur, een dollemansrit

We hadden geluk. Om 11.00 uur vertrok er een bus naar Istanbul waarin nog plaatsen vrij waren. We hoefden slechts een kwartier te wachten. De bus nam dezelfde weg terug. We hadden nu niet zo veel oog voor het landschap, maar des te meer voor het rijgedrag van de chauffeur. Wat reed die vent krankzinnig gevaarlijk! We zaten op de eerste bank achter hem en konden zijn capriolen en zijn gescheld op de voet volgen. Clim moest af en toe zijn ogen sluiten van angst. De ene roekeloze inhaalmanoeuvre na de andere volgde. Toch kwamen we zonder kleerscheuren in Istanbul aan. Onderweg maakte Clim nog een interessante foto van een kazerne waarvan de poort bestond uit twee gigantische geweren. In Üsküdar (aan de Aziatische overkant van Istanbul) kreeg de chauffeur herrie met een passagier die tussentijds wilde uitstappen. Het ging er heet aan toe.

Hotel in rosse wijk

Om 17.30 uur bereikten we de terminal Topkapi eindstation voor bussen in Istanbul. De reis had 5½ uur geduurd, met een uurtje pauze. We namen een taxi naar de wijk Beyoğlu, het zogenaamde uitgaanscentrum. Daar namen we onze intrek in een 1^e klas hotel, maar dan zonder sterren... ..Dit hotel Akpalas was gelegen naast een van de duurste hotels van Istanbul, het Marmara Hotel waar Jos elke dag zijn buitenlandse kranten kon gaan kopen. Prijs van ons hotel per overnachting: fl 10 per persoon. We zaten hier wel aan de rand van het hoerenkwartier, de rosse buurt. De aanwezige "lichte” vrouwen deden hun naam beslist geen eer aan: ze wogen allen meer dan 100 kg per stuk, bloot aan de haak! Veel bordelen werken hier onder de dekmantel van een restaurant. De prijzen liggen rond een tientje per nummertje. In een van zo'n zogenaamde restaurantjes aten we, veel te duur. We voelden ons belazerd. De rest van de avond slenterden we door de wijk en maakten we een praatje met het jonge, onervaren hotelpersoneel We sloegen eten en drank in via een loopjongen. ‘s Avonds brak er weer een hels noodweer uit. Clim communiceerde met een"arkadasj" (= vriend) op een zolderkamer aan de overkant van de straat, tegen de loeiende wind in.